Hoe maak je zelf een schepraam met fijnmazig gaas voor fijnere vellen

Het schepraam is het raam met het gaas: de pulp bezinkt daarop terwijl het water erdoorheen loopt. De deksel is een tweede, open frame dat bovenop ligt en de pulp aan de randen van het vel binnenhoudt. Gaas met kleinere openingen kan meer kleine deeltjes vasthouden, maar doordat het water langzamer wegloopt, kan het lastiger zijn om een gelijkmatig vel te vormen. Het resultaat hangt ook af van de pulp en de hoeveelheid neergeslagen vezels. Een handleiding voor papiermaken beschrijft hoe je de dikte van het vel aanpast door de hoeveelheid gebruikte pulp te veranderen, in plaats van alleen het scherm te veranderen. A.M.M. Murugappa Chettiar Research Centre, Ecofriendly Handmade Paper Making

In dit project betekent ‘fijner’ een gelijkmatiger vel met minder zichtbare openingen doordat vezels door een te grof scherm zijn ontsnapt. Met fijner gaas kun je grove pulp niet omzetten in fijn geklopte vezels, en er bestaat geen gaas dat voor elke pulpsoort het beste is. Zie de keuze van het gaas als een afweging tussen vezelretentie, waterafvoer en de vezels die je wilt gebruiken.

Begin met stevig synthetisch gaas dat wordt verkocht voor zeven of papiermaken. Een gespecialiseerde beginnershandleiding gebruikt fijn raamgaas boven een grovere steunlaag van ijzergaas; een andere bron over papiermaken vermeldt nylon gaas met 50 openingen per inch voor het ontwerp van het schepraam en de deksel. Dit zijn voorbeelden, geen universele specificaties: materialen en maaswijdtes verschillen, en de tweede bron beschrijft een specifieke constructie in plaats van de prestaties van verschillende soorten gaas te vergelijken. Hand Papermaking, Constructing a Basic Mould and Deckle, A.M.M. Research Centre

Test indien mogelijk een klein stukje kandidaatgaas met de natte pulp die je daadwerkelijk gaat gebruiken. Houd het boven een bak of zet het daar vast, spreid er wat pulp over uit en kijk of het water erdoorheen loopt terwijl de vezelmat bovenop blijft liggen. Vergelijk twee opties onder dezelfde omstandigheden. Kies de optie die de pulp vasthoudt en het water gelijkmatig genoeg afvoert om de pulp te kunnen verdelen. Dit is een praktische test, geen gestandaardiseerde beoordeling van de maaswijdte.

Zeer fijne stof, zoals tule, kan ter ondersteuning op een sterker, grover nylon gaas worden gelegd, maar extra lagen kunnen de waterafvoer vertragen. Een handleiding voor zelf papier maken beschrijft die opstelling; daarmee staat niet vast dat tule of gelaagd gaas het beste is voor elke pulpsoort. Joyberry Studios, How to Make a DIY Mold and Deckle

Je hebt twee vergelijkbare, stevige frames nodig; fijn gaas; eventueel een grovere steunlaag als het fijne gaas die nodig heeft; een nietpistool en nietjes; een schaar of kniptang die geschikt is voor het gaas; en tape om de geknipte randen af te dekken. Kies voor een eerste constructie een klein frame: een groter scherm zonder steun kan doorzakken. Paperslurry merkt op dat schepramen groter dan ongeveer 8 bij 10 inch mogelijk extra steun nodig hebben. Dit is een praktische richtlijn voor één zelfbouwontwerp, geen vaste maximale afmeting. Paperslurry, Make a Mould and Deckle for Handmade Paper—Cheap, Quick & Dirty

Gebruik frames met platte zijkanten die goed op elkaar aansluiten. De binnenopening bepaalt bij benadering de afmetingen van het vel. Als de frames van hout zijn en herhaaldelijk nat worden, kan een beschermlaag de blootstelling aan water beperken; laat de afwerking volledig drogen voordat je de frames gebruikt. Hand Papermaking raadt aan houten spanraamlatten met polyurethaan te beschermen en elke laag te laten drogen. Volg de aanwijzingen van het product en zorg dat de pulp niet in contact komt met het behandelde oppervlak voordat het volledig is uitgehard. Hand Papermaking

1. Leg één frame apart voor de deksel. Bepaal bij het andere frame welke kant het vlakst is; het gaas moet aan die kant komen, zodat de deksel er goed op kan aansluiten.
2. Knip het gaas groter dan de opening, met genoeg extra materiaal om het vast te pakken en rond het frame te bevestigen. Gebruik je een steunlaag, leg dan het grovere steungaas tegen het frame en het fijnere gaas erbovenop, waar de pulp op komt te liggen.
3. Bevestig midden op elke zijde één nietje. Trek het gaas gelijkmatig strak en werk vanaf het midden naar de hoeken, steeds afwisselend aan tegenoverliggende zijden. Voorkom rimpels en te strak gespannen plekken die het weefsel vervormen. Het gaas moet strak staan, maar mag niet zo ver worden uitgerekt dat het vervormt. Hand Papermaking en Paperslurry beschrijven beide hoe je met nietjes vanuit het midden naar buiten werkt en het scherm daarbij strak houdt. Hand Papermaking, Paperslurry
4. Knip het overtollige materiaal af. Dek scherpe snijranden en uiteinden van nietjes af met tape, zonder dat de tape in de opening uitsteekt; een obstakel daar kan de rand van het vel beïnvloeden. Controleer voordat je het frame vastpakt of er geen draadeinden of splinters uitsteken.

Plaats het open frame over het frame met het gaas. De twee moeten gelijkmatig rondom de opening op elkaar aansluiten, zonder te wiebelen of duidelijke kieren. Door een slechte aansluiting kan er pulp tussen de frames ontsnappen, waardoor rafelige randen ontstaan. Zelfklevende schuimrubberen tochtstrip op het contactvlak van de deksel is een zelfbouwoptie voor een betere afdichting, maar verhoogt de deksel iets en verandert het randprofiel. Paperslurry

Bekijk het scherm op ooghoogte. Als het in het midden doorzakt, span het dan opnieuw of voeg eronder een stevige steun toe. Voor grotere frames stelt Hand Papermaking een plastic eierrekje onder het scherm voor; de juiste oplossing hangt af van het formaat en de stevigheid van het frame. Hand Papermaking

Maak het schepraam nat voordat je een vel vormt en doe vervolgens een kleine testschep met een goed gemengde pulpsuspensie. Houd het schepraam en de deksel samen tijdens het optillen; laat het water weglopen en bekijk zowel het vel als het scherm. Als er vezels ontsnappen, controleer dan of het gaas heel is en of de openingen geschikt zijn voor de pulp. Als het water extreem langzaam wegloopt of de pulp in ongelijke plassen blijft liggen, probeer dan grover gaas of minder lagen en controleer of de pulp goed is verspreid en niet in klonten zit. Dit zijn praktische conclusies op basis van de twee functies van het gaas: vezels vasthouden en water doorlaten. De bronnen bespreken de keuze van het gaas en de waterafvoer, maar geven niet voor elke pulpsoort één vaste oplossing.

Als het vel gelijkmatig wordt gevormd maar te dik is, gebruik dan minder pulp in de kuip of op de schep. Is het vel dun of zwak, probeer dan iets meer pulp en houd de beweging van de schep gelijkmatig. De handleiding van het onderzoekscentrum noemt de hoeveelheid pulp expliciet als manier om de dikte aan te passen. Verander telkens één ding en vergelijk de testvellen, zodat je kunt zien of het verschil door het scherm, de pulp of de scheptechniek komt. A.M.M. Murugappa Chettiar Research Centre

Voor kleine projecten met gerecycled papier is een strak gespannen fijn scherm op een ondersteund frame een eenvoudig startpunt. Als uit een test blijkt dat bruikbare vezels erdoorheen vallen, probeer dan fijner gaas; als het water nauwelijks wegloopt, stap dan over op grover gaas of verwijder een laag. Zorg dat de deksel bij het schepraam past en controleer het gaas tussen gebruikssessies op scheuren en losgeraakte nietjes. Een geslaagde constructie houdt de gekozen pulp vast, voert het water in een werkbaar tempo af en blijft vlak genoeg om steeds weer gelijkmatige vellen te vormen.

• Mary Tasillo, “Constructing a Basic Mould and Deckle,” Hand Papermaking
• “Ecofriendly Handmade Paper Making,” A.M.M. Murugappa Chettiar Research Centre
• “Make a Mould and Deckle for Handmade Paper—Cheap, Quick & Dirty,” Paperslurry
• “How to Make a DIY Mold and Deckle,” Joyberry Studios