Een gekreukte papiercollage vlak maken zonder het hele oppervlak nat te maken

Bekijk de collage bij goed licht voordat u haar verplaatst. Let op omhoogstaande of loslatende randen, gebarsten of poederige materialen, glanzende of kleverige lijm, kwetsbaar papier en voorwerpen die boven het oppervlak uitsteken. Wees extra voorzichtig met collages met opgeplakte foto's, pastel, houtskool, dikke verf, folie, gedroogde bloemen of gelaagde, driedimensionale onderdelen: door druk kunnen deze elementen schuren, afgeven, platgedrukt raken of loslaten. Het Canadian Conservation Institute adviseert reiniging en reparaties over te laten aan een papierconservator, omdat een behandeling door iemand zonder ervaring kunstwerken op papier kan beschadigen. Volgens de richtlijnen kunnen ook pastel, krijt en houtskool worden verstoord door wrijving en zelfs door sommige plastic hoezen. (Canadian Conservation Institute, “Basic care – Works of art on paper”)

Is de collage waardevol, onvervangbaar, broos, beschimmeld of al gescheurd, of bevat ze losse of watergevoelige lagen, berg haar dan veilig op en vraag advies aan een papierconservator. Gebruik de onderstaande methode met droge druk niet voor een werk dat niet zonder kracht plat kan liggen. Het doel is lichte golving in een stabiele, vlakke collage te verminderen, niet elke constructie plat te maken of opzettelijke textuur uit te wissen.

Gebruik een vlakke tafel, twee schone, gladde, droge vellen die groter zijn dan de collage, een stevige vlakke plank en een bescheiden gewicht, zoals een paar boeken. Leg de collage met de afbeelding naar boven op een beschermvel. Dek haar af met het tweede vel, leg de plank erop en voeg daarna het gewicht toe. Zorg dat de plank groot genoeg is om de druk over het hele werk te verdelen en niet doorbuigt of wiebelt.

De beschermvellen vormen een buffer tegen schuren van het oppervlak en onbedoelde overdracht; ze maken niet elk materiaal bestand tegen druk. Vermijd handdoeken met reliëf, krantenpapier, tissues die vezels verliezen en plasticfolie die kan vastkleven of vocht kan vasthouden. Leg geen boek rechtstreeks op het kunstwerk. Blijft er iets haken, plakken of laat iets een spoor achter wanneer u de lagen neerlegt, til de bovenste laag dan recht omhoog en stop; schuif haar niet over de collage.

Begin met een lichte, gelijkmatige belasting gedurende enkele uren. Til vervolgens de plank en het bovenste vel recht omhoog en bekijk de collage zonder erover te wrijven. Is de golving zichtbaar verminderd en zitten alle onderdelen nog vast, dan kunt u de collage langer onder dezelfde lichte druk laten liggen en haar tussendoor controleren. Droog en vlak persen is een proefbehandeling met weinig ingrijpen, geen gegarandeerde reparatie: het papier kan terugveren en een vouw of ongelijkmatig vastgelijmde laag kan blijven zitten.

Gebruik het resultaat om te beslissen of u stopt. Een kleine verbetering zonder verandering aan het oppervlak is een redelijk resultaat voor een gewone pagina in een dagboek. Blijft de rimpel zitten, wordt die dieper of lijkt die omliggende stukjes mee te trekken, stapel er dan geen zwaarder gewicht op en herhaal de behandeling niet steeds. Meer gewicht kan uitstekende details samendrukken of lagen belasten die verschillend uitzetten en krimpen.

Wanneer één gedeelte omhoogkomt of bobbelt, is de verleiding groot om alleen die plek te bevochtigen. Doe dat niet. Papier neemt vocht op en een hoge luchtvochtigheid kan het laten uitzetten, waardoor het golvend of gekreukt lijkt; vloeistof kan ook pigmenten, inkt en lijm aantasten. Een kleine natte plek blijft niet betrouwbaar beperkt tot de zichtbare rimpel. De richtlijnen van het Canadian Conservation Institute voor papierverzorging beschrijven hoe gevoelig papier is voor vocht en adviseren reparaties door een conservator te laten uitvoeren.

Houd de druk bij een stabiele collage breed en gelijkmatig, in plaats van alleen met uw vingertop of een klein voorwerp op de rimpel te drukken. Zo voorkomt u een nieuwe deuk of geconcentreerde kracht op een naad. Komt het omhoogstaande deel los doordat een stukje niet meer goed vastzit, dan herstelt omlaagdrukken de hechting mogelijk niet; gebruik geen huishoudlijm of tape. Het National Archives waarschuwt dat plakband papier na verloop van tijd kan bevlekken of broos maken en dat lijm inkt kan laten uitlopen. (National Archives, “Paper-Based Records”)

Een strijkijzer, haardroger, stoom uit een waterkoker of vochtige doek brengt hitte of vocht in, die op een oppervlak met verschillende materialen moeilijk te beheersen zijn. Deze methoden kunnen de glans of vorm van papier veranderen en materiaal of lijm aantasten. In een conservatiefolder van de National Park Service wordt bevochtiging beschreven als een zorgvuldig gecontroleerd proces voor papieren documenten. De folder waarschuwt dat papier nat maken onherstelbare schade kan veroorzaken en gebruikt vervolgens vloeipapier en gewicht om het te drogen. Dit is specialistische informatie, geen aanbeveling om thuis voor een gewone collage een bevochtigingsopstelling te maken. (National Park Service, “How to Flatten Folded or Rolled Paper Documents”)

Vouw de collage ook niet terug om een krul tegen te gaan. Het National Archives raadt af papier terug te vouwen om het vlak te maken en adviseert stijve, broze, beschadigde of weerbarstige documenten ongemoeid te laten en de behandeling aan een conservator over te laten. (National Archives, “Paper-Based Records”)

Bewaar de collage na afloop plat in een schone map of ondiepe doos met genoeg ruimte zodat de hoeken niet ombuigen. Houd haar uit vochtige omgevingen waar de omstandigheden schommelen, zoals kelders en zolders; het Canadian Conservation Institute merkt op dat veranderingen in vochtigheid golving en schade kunnen veroorzaken. Kies bij het tentoonstellen een stabiele plek, uit de buurt van direct zonlicht en warmte, die kleuren kunnen doen vervagen en de achteruitgang van papier kunnen versnellen. Blijft de collage zichtbaar gekreukt, dan is de huidige staat behouden doorgaans beter dan overgaan op een onzekere natte behandeling.

Voor een collage in een dagboek of herinneringenboek is de praktische test eenvoudig: heeft lichte, gelijkmatige droge druk de golving verminderd zonder het oppervlak te veranderen of iets los te maken? Zo ja, stop dan en bewaar haar plat. Zo nee, laat de resterende rimpel zitten of raadpleeg een papierconservator voordat u een behandeling met vocht, hitte of lijm probeert.

• “Basic care – Works of art on paper,” Canadian Conservation Institute
• “Paper-Based Records,” National Archives
• “How to Flatten Folded or Rolled Paper Documents,” National Park Service, Conserve O Gram 13/2