Bepaal voordat je je boekenkast opnieuw indeelt waarom elk boek blijft

Werk telkens aan één plank of een overzichtelijk deel. Haal een kleine groep boeken eruit en houd ze bij elkaar, zodat je ze kunt terugzetten zonder een grotere stapel te maken. Maak voor elk boek de zin af: ‘Ik houd dit omdat…’ Kun je niet meteen een reden bedenken, leg het boek dan apart om er later nog eens naar te kijken in plaats van ter plekke een beslissing te forceren.

Gebruik vier praktische redenen als uitgangspunt:

Opnieuw lezen: Je kunt een boek noemen dat je opnieuw wilt lezen, of een specifieke gelegenheid waarop je het bij de hand wilt hebben. ‘Ooit’ kan best een echte reden zijn, maar het is handig om dat te onderscheiden van een concreet voornemen. Je kunt de titel op een kort lijstje met boeken om opnieuw te lezen zetten en een plank kiezen waar je het plan goed ziet.

Naslagwerk: Je raadpleegt het boek voor informatie, instructies, voorbeelden of gegevens die je moet kunnen opzoeken. Vraag jezelf af bij welke vraag het je helpt. Weet je dat niet meer, blader dan door de inhoudsopgave of index voordat je het als naslagwerk bestempelt.

Samen gebruiken: Iemand anders in huis leent het, leest het samen met jou of moet er toegang toe hebben. Zet het op een plek waar die persoon het kan pakken en terugzetten. Is het boek van iemand anders, laat de eigenaar dan beslissen of het blijft.

Persoonlijke betekenis: Het boek is belangrijk vanwege een persoon, gebeurtenis, inscriptie, herinnering of het plezier van het bezit. Het hoeft zichzelf niet te rechtvaardigen als praktisch hulpmiddel. Geef boeken met betekenis een plek die hun waarde weerspiegelt en waar je ze kunt zien of pakken zoals jij dat prettig vindt.

Deze labels helpen je bij een beslissing; het zijn geen officiële categorieën. Er kunnen meerdere redenen gelden. Misschien gebruik je een kookboek wekelijks en heeft het een bijzondere betekenis voor je familie; een roman wil je misschien opnieuw lezen én leen je graag uit. Noteer de belangrijkste reden, of twee redenen, en ga dan verder. Het gaat erom dat de keuze voor jou duidelijk is, niet dat je een perfecte catalogus samenstelt.

Leg boeken waarover je nog twijfelt bij elkaar en stel een gerichtere vraag: zou ik dit boek opzoeken voor een van de vier redenen als het nu niet al in de kast stond? Hangt het antwoord af van een specifieke toekomstige taak, benoem die taak dan. ‘Misschien heb ik dit nog nodig’ is minder concreet dan ‘Ik gebruik deze handleiding als ik mijn oudere camera repareer’.

Controleer eerst de praktische functie van een boek voordat je besluit dat het die niet heeft. Bekijk de inhoudsopgave, index, aantekeningen of gemarkeerde pagina’s. Misschien ontdek je dat je het boek makkelijker kunt vervangen of ergens anders kunt raadplegen; misschien vind je juist iets waardoor dit exemplaar handig is. Jij beslist. Is een boek geleend, van iemand anders in huis, bevat het papieren die je nodig hebt of weet je nog niet precies waarvoor het dient, neem dan een pauze in plaats van onzekerheid als reden te zien om het weg te doen.

Je hoeft niet alle lastige beslissingen in één keer te nemen. Houd de onbesliste boeken bij elkaar, zet er een datum of vraag bij en kom erop terug nadat je klaar bent met de eerste sorteerbeurt. Dat is vooral handig wanneer de keuze afhangt van iemand anders of van een toekomstig project. Bewust pauzeren is iets anders dan alle boeken waarover je twijfelt gedachteloos terugzetten op dezelfde overvolle plank.

Deel de boeken die je wilt houden in op basis van hoe je ze pakt. Zet naslagwerken die je vaak gebruikt en boeken die je volgens je plannen opnieuw gaat lezen op een plek waar je ze makkelijk kunt pakken. Zet boeken die je samen gebruikt op een plek waar de mensen die ze lezen erbij kunnen en ze kunnen terugzetten. Je kunt boeken met persoonlijke betekenis bij elkaar zetten, uitstallen of opbergen op een andere plek die bij hun betekenis voor jou past. Je hoeft de vier redenen niet in vier aparte vakken onder te brengen als dat de kast minder praktisch maakt.

Kies na het bepalen van de globale plekken een indeling die je kunt bijhouden: op auteur, onderwerp, formaat of een ander eenvoudig kenmerk dat je onthoudt. Gebruik die als hulpmiddel om boeken terug te vinden, niet als een nieuw leesprogramma. Onthoud je een ingewikkelde indeling zelden, kies dan voor een eenvoudige volgorde en laat wat ruimte over om boeken na gebruik terug te zetten.

Let ook op de plank zelf wanneer je de boeken terugzet. De Library of Congress adviseert boeken rechtop en ondersteund te bewaren, zodat ze niet scheef gaan staan of doorzakken. Zet boeken van vergelijkbaar formaat bij elkaar, zodat de kaften steun krijgen, en leg grote boeken plat neer als ze niet rechtop kunnen staan. Ook adviseert de instelling om blootstelling aan licht te beperken en direct of fel licht te vermijden. Dit zijn richtlijnen voor het behoud van boeken, vooral handig voor boeken die je wilt beschermen; de bewaartips voor boeken van de Library of Congress bevatten de details. Pas bij dagelijks gebruik toe wat voor het boek en de plank geschikt is: klem een boek niet zo strak tussen andere boeken dat je het lastig kunt pakken of terugzetten.

Kijk of de boeken op hun plek staan wanneer je de plank weer hebt ingedeeld. Staat een naslagwerk achter een rij decoratieve voorwerpen? Staat een boek dat je samen gebruikt op een plank waar maar één persoon bij kan? Zijn boeken die je opnieuw wilt lezen terechtgekomen op een plek waar je ze nooit ziet? Verplaats ze nu, zolang de reden voor elke keuze nog duidelijk is.

Heeft een boek momenteel geen functie als boek om opnieuw te lezen, naslagwerk, boek voor gedeeld gebruik of boek met persoonlijke betekenis, dan kun je overwegen het weg te doen. Misschien bied je het aan iemand aan die het graag wil hebben, kijk je of je het kunt doneren of recycle je het als de staat daarom vraagt. De regels voor wat wordt aangenomen verschillen, dus vraag het na bij de ontvanger in plaats van ervan uit te gaan dat elk boek welkom is. Deze sorteermethode schrijft geen bepaalde uitkomst voor: een betekenisvol boek houden is een reden, en een boek na overweging wegdoen is ook een weloverwogen keuze.

Herhaal dit voor elk deel en laat de kast vervolgens aansluiten bij de manieren waarop je de boeken echt gebruikt en waardeert. Het blijvende resultaat is geen universele opruimformule, maar een boekenkast waarin elk boek een reden heeft om te blijven en een plek waar die reden makkelijker tot zijn recht komt.