Hoe je reliëfinkt gelijkmatig aanbrengt op een handgesneden rubberen stempel

Gebruik reliëfinkt of hoogdrukinkt die geschikt is voor je drukoppervlak, een rubberen inktrol, een gladde inktplaat van bijvoorbeeld glas of acryl en kladpapier om een proefafdruk te maken. Leg de uitgesneden stempel op een stabiel, vlak oppervlak. Een gemonteerde stempel of een stempel met een brede, vlakke achterkant is tijdens het rollen makkelijker stil te houden.

De gids voor hoogdruk van het New York State Museum beveelt een glazen plaat of een ander vlak, glad en niet-poreus oppervlak aan om de inkt uit te rollen. Speedball omschrijft een inktrol als het gereedschap waarmee je een blok gelijkmatig met inkt bedekt. Volgens de richtlijnen zijn inktrollen verkrijgbaar met zacht en hard rubber; welke geschikt is, hangt af van het blok en de inkt. Volg de aanwijzingen van de inkt- en inktrolfabrikant als die een specifieke combinatie aanbevelen. (New York State Museum, “Relief Printing and the Works of Frank C. Eckmair”; Speedball, “Block Printing Supplies, Ink & More”)

Veeg de plaat en de inktrol schoon en droog voordat je begint. Stof, opgedroogde inkt of losse vezels kunnen een gelijkmatige laag verstoren. Houd wat kladpapier bij de hand om de eerste afdruk te controleren voordat je op een dagboekpagina of aan een eindproject werkt.

Knijp of schep een klein beetje inkt op de plaat. Begin met minder dan je denkt nodig te hebben: je kunt makkelijk wat toevoegen, terwijl een grote plas langer duurt om te verdelen. Rol de inktrol met gelijkmatige bewegingen door de inkt en rol daarna in de andere richting over de plaat om de inkt tot een dunne laag te verspreiden.

Til de inktrol tussen de bewegingen door op en verander af en toe van richting, zodat de inkt over de hele breedte van de rol komt. Het doel is een gelijkmatige laag op zowel de plaat als de rol, geen dikke richel langs de rand van de rol. De stapsgewijze werkwijze van drukker Holly Hollon beschrijft eveneens hoe je de inkt op glas of acryl uitrolt tot er een dunne, gelijkmatige laag ligt en de inktrol met een dun laagje bedekt is. (DIY Series: Blockprinting)

Gebruik het geluid en het uiterlijk als praktische aanwijzingen, niet als strikte regels: de rol moet soepel bewegen en de inktlaag moet er gelijkmatig uitzien, zonder natte ribbels. Inktsoorten verschillen, dus de aanwijzingen op de verpakking en een proefafdruk zijn betrouwbaarder dan streven naar één specifiek geluid of een bepaalde textuur.

Leg de stempel zo neer dat hij niet kan verschuiven. Neem met de inktrol inkt op en rol vervolgens met lichte druk over het verhoogde oppervlak. Til de rol aan het einde van elke beweging op en zet hem weer aan het begin voordat je opnieuw rolt. Druk niet zo hard dat de inkt in de uitgesneden verdiepingen terechtkomt.

Draai de stempel of verander de richting van de bewegingen om het hele ontwerp te bedekken. Bij een kleine stempel kan dit betekenen dat je eerst horizontaal en daarna verticaal rolt. Gebruik bij een groter ontwerp overlappende bewegingen en let goed op de hoeken en smalle verhoogde details. Neem zo nodig opnieuw inkt van de plaat op, maar zorg telkens voor een dun laagje.

Als een deel van de stempel bleek blijft, rol er dan nogmaals licht overheen in plaats van het met één krachtige beweging te proberen herstellen. Door de dekking geleidelijk op te bouwen, kun je stoppen zodra de verhoogde delen bedekt zijn, zonder de fijne uitsnijdingen op te vullen. Deze aanpak komt overeen met de aanwijzing van het museum om een gladde, gelijkmatige laag op de niet-uitgesneden delen aan te brengen. Het museum merkt ook op dat overtollige inkt fijne lijnen kan verbergen en te weinig inkt de kleur en scherpte kan verzwakken. (New York State Museum, “Relief Printing and the Works of Frank C. Eckmair”)

Bekijk de stempel vanuit een lage hoek. De inkt moet de verhoogde vormen volledig bedekken, zonder duidelijk droge plekken. De verdiepte groeven moeten nog zichtbaar zijn en grotendeels vrij van inkt. Als het hele oppervlak glanst of als er inkt over smalle uitsnijdingen heen ligt, is de laag mogelijk te dik.

Een proefafdruk op kladpapier is een handige controle. Druk het papier gelijkmatig tegen de stempel en til het op zonder het te verschuiven. Controleer op open plekken, vage randen of dichtgelopen lijnen. Een proefafdruk geeft duidelijker informatie dan alleen de kleur van de inkt beoordelen, omdat ook de papierstructuur en de druk bepalen hoe de afbeelding eruitziet.

Controleer bij bleke plekken op de afdruk of de inktrol zelf gelijkmatig bedekt is en of je met je bewegingen de randen van de stempel bereikt. Doe een kleine hoeveelheid inkt op de plaat, verdeel die opnieuw en breng nog een lichte laag aan op de stempel. Een bleke afdruk kan ook worden veroorzaakt door ongelijke druk bij het overbrengen van de afbeelding. Voeg dus niet automatisch meer inkt toe als de stempel er gelijkmatig bedekt uitzag.

Als fijne details geblokkeerd lijken of de afgedrukte randen zwaar ogen, verwijder dan overtollige inkt van de stempel en de plaat en begin opnieuw met een dunnere laag. Rol lichter en maak minder bewegingen. Overtollige inkt kan fijne lijnen bedekken, waarschuwt de museumgids. Herhaaldelijk stevig rollen kan het probleem verergeren in plaats van de dekking te verbeteren.

Als de afbeelding ondanks een gelijkmatige inktlaag ongelijkmatig is, controleer dan afzonderlijk het afdrukproces. Zorg dat het papier en de stempel niet verschuiven en oefen gelijkmatige druk uit over het hele ontwerp. Speedball vermeldt dat je een baren gebruikt om druk uit te oefenen voor een gelijkmatige overdracht. Voor handmatig drukken beveelt de museumgids eveneens stevige, gelijkmatige druk over het papier aan. (Speedball, “Block Printing Supplies, Ink & More”; New York State Museum, “Relief Printing and the Works of Frank C. Eckmair”)

Bij een kleine oplage dagboekpagina’s of kaarten breng je tussen de afdrukken opnieuw inkt aan; ga er niet van uit dat er nog genoeg inkt op de stempel zit. Gebruik telkens dezelfde lichte rolbewegingen en vergelijk de afdrukken terwijl je bezig bent. Als de stempel vlekkerig begint af te drukken, controleer en reinig hem dan volgens de aanwijzingen van de inktfabrikant voordat je verdergaat.

Maak na afloop de inktrol, plaat en stempel meteen schoon volgens de methode die voor jouw inkt is aangegeven. Zo voorkom je dat opgedroogde resten de manier veranderen waarop de rol de volgende keer inkt opneemt. De werkwijze is eenvoudig: verspreid een dunne laag, breng die met beheerste bewegingen aan, controleer het verhoogde oppervlak en maak een proefafdruk op kladpapier voordat je iets afdrukt dat je wilt bewaren.

• “Relief Printing and the Works of Frank C. Eckmair,” New York State Museum
• “Block Printing Supplies, Ink & More,” Speedball Art
• “DIY Series: Blockprinting,” Riley Sheehey