Dört Şaftlı Masa Tezgâhı İçin Overshot Pedal Dizisini Şaft Kaldırma Talimatlarına Dönüştürme

Çözgü düzenini, bağlantı şemasını, pedal dizisini ve yazılı dokuma talimatlarını birlikte bulundurun. Bir pedal numarası, bağlantı şemasındaki bir sütunu belirtir; bu sütun da pedalın çalıştırdığı şaftları gösterir. Tek başına numara, hangi şaftları kaldırmanız gerektiğini söylemez. Weaver’s Craft, bu ilişkileri dokuma desenlerini okuma kılavuzunda açıklıyor.

Herhangi bir sırayı kopyalamadan önce şu dört noktayı belirleyin:

• Ağızlık kuralı: Bağlantı şemasındaki işaretler şaftların yükseldiğini mi, alçaldığını mı gösteriyor?
• Başlangıç noktası: İlk olarak hangi pedal sırası dokunuyor ve sonraki sıraları hangi yönde okuyorsunuz?
• Tekrar talimatları: Hangi sıralar tekrarlanıyor ve kaç kez?
• Bezayağı gösterimi: Bezayağı geçişleri çizimde açıkça gösteriliyor mu, yoksa “bezayağı kullan” gibi bir talimatla mı belirtiliyor?

Her pedal dizisinin aşağı doğru okunduğunu varsaymak yerine desenin okuma yönünü izleyin. Örneğin Weaver’s Craft, pedal dizilerinin yukarı doğru okunduğunu açıklarken bazı başka desenler aşağı doğru okunur. Kılavuzda ayrıca bağlantı şemasındaki şaft kaldırma ve indirme simgeleri birbirinden ayrılır; işaretleri yorumlamadan önce kullandığınız yayının açıklama bölümünü kontrol edin. Kaynak: Weaver’s Craft, “Weaving Hints & Tips.”

Elinizde yalnızca 1, 1, 2, 3 gibi bir dizi varsa devam etmeden önce buna uygun bağlantı şemasını edinin. Farklı bağlantı şemaları aynı pedal numaralarına farklı anlamlar verebilir. Benzer şekilde, bir blok veya profil gösterimini uygulanabilir bir şaft kaldırma dizisine dönüştürmeden önce yapısal yorumunu bilmeniz gerekir.

Yükselen ağızlıklı bir masa tezgâhında her talimatı, mekik geçişi sırasında yukarıda olacak şaftlar olarak yazın. Yükselen ağızlıklı bir bağlantı şeması doğrudan aktarılabilir. Alçalan ağızlıklı bir bağlantı şemasında ise tümleyenini alın: 1, 2, 3 ve 4 numaralı şaftlardan, işaretlenmiş alçalan şaft kümesinde bulunmayanları seçin. Overshot Pattern Generator’ın teknik açıklaması, dört şaftlı overshot için bu ilişkiyi gösteriyor.

Örneğin, bir pedal 1 ve 2 numaralı şaftları indiriyorsa aynı ağızlığı oluşturmak için masa tezgâhınızda 3 ve 4 numaralı şaftları kaldırmanız gerekir. Bir pedal zaten 1 ve 2 numaralı şaftları kaldırıyorsa 1 ve 2’yi kaldırın. Bu talimatlar farklı ağızlıkları tarif eder; bu nedenle anahtarınızı hazırlamadan önce kullanılan kuralı belirleyin.

Aşağıda, üretecin açıklamasında gösterilen dört desen birleşimiyle uyumlu, örnek amaçlı bir alçalan ağızlıklı bağlantı şeması yer alıyor. Pedal numaraları örnek içindir; kendi deseninizdeki numaraların yerine geçmez. Kaynak: “How it works.”

Desen pedalı	Bu örnekte alçalması işaretlenen şaftlar	Gerçekte kaldırılacak şaftlar
1	1, 2	3, 4
2	2, 3	1, 4
3	3, 4	1, 2
4	1, 4	2, 3

Bu eşleme tablosunu bir kez oluşturun ve her pedalın geçtiği yerde kullanın. İşaretlerin görsel konumlarını değil, şaft numaralarını kaydedin: bağlantı şemasında 1 numaralı şaft en altta gösterilebilir. Bu örnekte 2 numaralı pedal her zaman 1 + 4 kaldırma kümesine dönüşür.

Geleneksel overshot dokumada desen atkısı ile bezayağı atkısı, yani tabby, sırayla dokunur. Schacht’ın açıklamasında, daha ince bezayağı atkısının zemin kumaşını, daha kalın desen atkısının ise deseni oluşturduğu belirtilir; ayrıca iki atkı için ayrı mekikler kullanılması açıklanır. Tekrarlanan desen geçişlerinin aralarında da bu bezayağı geçişleri bulunur. Kaynak: Schacht, “Reupholstering a Chair with Overshot Fabric.”

Tek ve çift numaralı şaftları sırayla kullanan geleneksel dört şaftlı bir overshot çözgü düzeninde iki bezayağı ağızlığı 1 + 3 ve 2 + 4 şeklindedir. Tek/çift şaftlı çözgü gerekliliğini Janet Dawson “Namedrafts and how to create them” başlıklı yazısında açıklar; buna karşılık gelen bezayağı kaldırmaları Overshot Pattern Generator açıklamasında verilir.

Bu ağızlıkları çalışma kâğıdınızda etiketleyin. Burada bezayağı a = 1 + 3’ü kaldır ve bezayağı b = 2 + 4’ü kaldır anlamına geliyor. Bunlar bu örnekteki çalışma etiketleridir; projenizde a ve b farklı tanımlanmışsa kendi tanımlarınızı kullanın. Şaft numaraları değiştirilmiş veya başka şekilde uyarlanmış bir çözgü düzeninde, hangi şaft gruplarının gerçekten bezayağı oluşturduğunu doğrulayın.

Desende yalnızca desen sıraları gösterilirken “bezayağı kullan” deniyorsa bunu, desen ve bezayağı geçişleri sırayla gelecek şekilde açın. Bezayağı sıraları zaten çizilmişse onları koruyun ve bir takım daha eklemeyin. Weaver’s Craft, “bezayağı kullan” gösteriminin, çizimde bezayağı sıralarını göstermediğini açıkça belirtiyor. Kaynak: “Weaving Hints & Tips.”

İki bezayağı ağızlığının desen blokları arasındaki geçişlerde de sırayla kullanılmasını sağlayın. Bir desen pedalını üç kez tekrarlamak, aralarında bezayağı geçişleri olacak şekilde bu desen ağızlığını üç kez dokumak demektir; desen mekiğini değişmeyen ağızlıktan art arda üç kez geçirmek demek değildir.

Aşağıda, yukarıdaki örnek alçalan ağızlıklı anahtarı kullanan özgün bir dönüşüm örneği verilmiştir. Projede her desen geçişinden sonra bir bezayağı geçişi gerektiğini ve ilk bezayağı geçişinin a olduğunu varsayın. Yalnızca desen sıralarını içeren örnek pedal dizisi 1, 1, 2, 3, 3, 4, 1 şeklindedir. Bu, eşleşen bir overshot çözgü düzeniyle kullanılacak bir dönüştürme alıştırmasıdır; eksiksiz bir proje deseni değildir.

Yedi desen geçişi vardır. Her pedalı kaldırma kümesiyle değiştirdiğimizde 3+4; 3+4; 1+4; 1+2; 1+2; 2+3; 3+4 elde edilir. Yedi bezayağı geçişi eklendiğinde aşağıdaki on dört gerçek mekik geçişi ortaya çıkar.

Gerçek geçiş	Atkı türü	Özgün talimat	Kaldırılacak şaftlar
1	Desen	1 numaralı pedal	3, 4
2	Bezayağı	a	1, 3
3	Desen	1 numaralı pedal	3, 4
4	Bezayağı	b	2, 4
5	Desen	2 numaralı pedal	1, 4
6	Bezayağı	a	1, 3
7	Desen	3 numaralı pedal	1, 2
8	Bezayağı	b	2, 4
9	Desen	3 numaralı pedal	1, 2
10	Bezayağı	a	1, 3
11	Desen	4 numaralı pedal	2, 3
12	Bezayağı	b	2, 4
13	Desen	1 numaralı pedal	3, 4
14	Bezayağı	a	1, 3

Tekrar sınırına dikkat edin. Bu tekrarda yedi bezayağı geçişi vardır ve son geçiş a’dır. Desen yeniden başladığında 15. geçiş yine ilk desen ağızlığıdır, ancak 16. geçiş bezayağı b olmalıdır. On dört satırlık tablonun tamamını değiştirmeden baştan başlatırsanız, bir sonraki bezayağı geçişinde yeniden a’yı kullanmış olursunuz.

Bu örnekte ya bezayağı sırasını kesintisiz sürdürerek iki desen tekrarını birlikte yazın ya da desen konumu ile sıradaki bezayağı ağızlığı için ayrı işaretçiler kullanın. İki desen tekrarı toplam on dört bezayağı geçişi içerir ve bezayağının başlangıç sırasını yeniden aynı noktaya getirir. Bu tek/çift kontrolü örnekteki geçiş sayısından kaynaklanır; kısaltılmış bir tekrarı açarken işe yarar.

Dokumaya başlamadan önce her kolun hangi numaralı şaftı çalıştırdığını doğrulayın. Ashford’un “Learn to weave on the Table Loom” kılavuzu, 1 numaralı şaftın dokumacıya en yakın şaft olduğunu belirtir ve numaralı kolların kullanımını kaldırma gösterimiyle açıklar. Tezgâhınızın kontrol eşlemesini belirlemek için kendi tezgâhınızın belgelerini kullanın ve şaftların hareketini gözlemleyin.

Her satırı, önceki ağızlığa eklenecek şaftların listesi olarak değil, kaldırılması gereken şaftların eksiksiz kümesi olarak ele alın. Örnekteki 3. geçişte yalnızca 3 ve 4 numaralı şaftlar kaldırılmalıdır. Önceki bezayağı geçişinden 1 ve 3 numaralı şaftları yukarıda bırakıp yalnızca 4 numaralı şaftı eklerseniz yanlış ağızlığı oluşturursunuz.

Her satır için şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. Geçiş numarasını, atkı türünü ve kaldırılacak şaftların tamamını okuyun.
2. Tezgâhınızın mekanizmasını kullanarak artık yukarıda kalmaması gereken şaftları indirin ve gerekenleri kaldırın.
3. Açılan ağızlığın yazılı şaft kümesiyle eşleştiğini kontrol edin.
4. Belirtilen mekiği geçirin, proje talimatlarına göre tefe vurun ve bu geçişi tamamlandı olarak işaretleyin.

İlk numunenizi dokurken, bir sonraki kümeyi seçmeden önce tüm şaftları dinlenme konumuna döndürmek talimatları izlemeyi kolaylaştırabilir. Diziye alıştığınızda, son ağızlığı yine de kontrol ederek kümeler arasında doğrudan geçiş yapabilirsiniz. Ara verdiğinizde hangi sırada olduğunuz belli olsun diye işaretçiyi tamamladığınız son geçişte bırakın.

Yazılı dönüşümdeki hataları tezgâhı kullanırken yapılan hatalardan ayırmak için kısa bir numune dokuyun. Janet Dawson’ın açıklamasında, indirilen çözgü uçlarının üst yüzde neden desen atkısı flotları oluşturduğu gösterilir: desen ağızlığını oluştururken diğer iki şaftı kaldırır. Böylece amaçlanan desen alanını gerçek ağızlıkla karşılaştırabilirsiniz. Kaynak: “Namedrafts and how to create them.”

Numuneyi şu sırayla kontrol edin:

• Yalnızca bezayağını doğrulayın. Yukarıda açıklanan geleneksel tek/çift numaralı şaft düzeninde 1 + 3 ile 2 + 4’ü sırayla kullanın ve üstten bir, alttan bir iplik geçişini inceleyin. Sonuç doğru değilse desen talimatlarını değiştirmeden önce çözgü düzenini ve şaft eşlemesini kontrol edin.
• Bir desen geçişini izleyin. İlgili pedal sütununu bulun, işaretlerin yukarı mı aşağı mı anlamına geldiğini belirleyin ve ortaya çıkan kaldırma kümesini gerçekte kaldırılan şaftlarla karşılaştırın.
• İki atkı türünü de kontrol edin. Desen ve bezayağı geçişlerinin talimatlardaki gibi sırayla geldiğini ve ardışık bezayağı geçişlerinde zıt ağızlıkların kullanıldığını doğrulayın.
• Tekrarlanan bir bloğu kontrol edin. Belirtilen tüm desen tekrarlarını ve aralarındaki bezayağı geçişlerini koruyun.
• Tekrar sınırını kontrol edin. Desen yeniden başladığında, özellikle tek sayıda desen geçişinden sonra, bezayağı sırasını sürdürün.

Numune desenle uyuşmuyorsa ilk saptanabilir uyumsuzluğu düzeltin. Desen ile zemin yer değiştirmiş görünüyorsa bağlantı şeması kuralını, ağızlıklar sürekli yanlış çıkıyorsa şaft eşlemesini, tek bir kesinti varsa sıra kaydını yeniden kontrol edin. Aynı anda birkaç şeyi değiştirmek, hangi düzeltmenin işe yaradığını belirlemeyi zorlaştırır.

Tamamlanmış çalışma kâğıdınızda bağlantı şeması kuralı belirtilmeli, her pedalın gerçek kaldırma kümesi tanımlanmalı, gereken tüm bezayağı geçişleri eklenmeli ve tekrarların nasıl sürdürüleceği gösterilmelidir. Bu ayrıntılar açıkça yazıldığında overshot pedal dizisi, geçiş geçiş izleyebileceğiniz bir talimat listesine dönüşür: şaftları seçin, belirtilen atkıyı kullanın ve her seferinde bir sırayı tamamlayarak ilerleyin.

• Masa tezgâhında dokuma öğrenin — Ashford
• Dokuma ipuçları — Weaver’s Craft
• Nasıl çalışır — Overshot Pattern Generator
• Adlandırılmış desenler ve oluşturulmaları — The Handweaving Academy
• Overshot kumaşla bir sandalyenin yeniden döşenmesi — Schacht Spindle Company