Eén dikke katern of meerdere kleinere? Zo kies je voor een genaaid boekje
Gebruik voor een korte zine of een boekje één katern als de gevouwen stapel netjes sluit, prettig opent en zonder problemen kan worden genaaid of geniet. Verdeel de stapel in kleinere katernen als het papierpakket te dik aanvoelt, de binnenste pagina’s duidelijk voorbij de buitenste randen steken of de rug niet dicht blijft liggen. Er bestaat geen universele grens voor het aantal pagina’s: de dikte van het papier, de bindwijze en de manier waarop de katernen worden samengevoegd spelen allemaal een rol. Maak een dummy op ware grootte met het papier dat je daadwerkelijk gaat gebruiken voordat je de opmaak definitief vastlegt.
Wat verandert er als je een katern opsplitst?
Een katern is een groep vellen die samen worden gevouwen tot één sectie. In een eenvoudig boekje dat eenmaal wordt gevouwen, levert elk vel vier pagina’s op; de gevouwen vellen worden in elkaar geschoven. Meerdere katernen zijn afzonderlijk gevouwen secties die in leesvolgorde worden gelegd en als onderdeel van de binding worden samengevoegd. Een katern is een fysieke eenheid, geen hoofdstuk, al kunnen die samenvallen. De LEMDO-handleiding van de University of Victoria legt uit hoe gevouwen vellen in katernen worden geschoven; de handleiding van Kumizine over katernen beschrijft hetzelfde onderscheid voor zines.
De keuze draait om de omvang van elk gevouwen pakket, niet om het totale aantal pagina’s. Kleinere pakketten bevatten per vouw minder in elkaar geschoven vellen, waardoor vouwen, naaien, snijden en openslaan makkelijker kan worden. Daar staat tegenover dat je bij een boekje met meerdere katernen een constructie nodig hebt die de afzonderlijke secties stevig samenvoegt. Eén dik katern is eenvoudiger te maken, maar alle vellen zitten dan in dezelfde stapel, waardoor de dikte van de vouw en het uitsteken van de pagina’s zich daar opstapelen.
Kies één dik katern als de dummy zich goed gedraagt
Eén katern is meestal de praktische keuze voor een korte, handgenaaide brochure, een kleine zine of een geniet boekje waarvan het papier netjes vouwt. De gevouwen vellen vormen één geheel, zodat je door de middenvouw kunt naaien of, bij een geschikte nietbinding, er nietjes doorheen kunt slaan. Zo vermijd je ook de extra afwegingen rond het samenvoegen van meerdere secties.
Beslis niet alleen op basis van het aantal pagina’s. Hetzelfde aantal pagina’s kan heel anders uitpakken met dun, soepel papier dan met dik, stug papier. Ook de limieten voor commercieel nieten hangen af van het papier en de productieapparatuur; het maximum van een drukker is niet automatisch een comfortabele richtlijn voor handmatig binden. Laat je het boekje bij een drukker maken, volg dan de specificaties van die drukker. Beoordeel voor een handgemaakt boekje een proefexemplaar met het geplande papier en omslagmateriaal.
Verdeel het boekje in kleinere katernen als één vouw te veel moeite kost
Overweeg meerdere katernen als de gevouwen stapel openspringt, de rug opvallend rond of dik wordt, naaien door de vouw lastig is of de binnenste vellen aanzienlijk verder uitsteken dan de buitenste. In boekjes met in elkaar geschoven katernen worden de binnenpagina’s door de dikte van de omringende vellen naar de voorsnede geduwd. Die verschuiving heet kruip. Naarmate de stapel met in elkaar geschoven vellen dikker wordt, valt dit meer op, vooral wanneer paginanummers, kaders of andere belangrijke details dicht bij de snijrand staan. Kumizines uitleg over katernen en kruip beschrijft deze effecten en legt uit waarom kleinere secties kunnen helpen.
Opsplitsen maakt het hele boek niet dunner; het verandert hoe de pagina’s zijn gegroepeerd. Het zorgt ook niet automatisch voor een stevige binding. Bij een ontwerp met meerdere katernen heb je een naai- of verbindingsmethode nodig die elke sectie in de juiste volgorde op zijn plaats houdt. Een eenvoudige brochuresteek door één vouw is op zichzelf geen volledige methode om een willekeurig aantal afzonderlijke katernen aan elkaar te naaien. Wil je een heel eenvoudige constructie, dan is de aanpak met twee katernen van Green Chair Press een specifieke mogelijkheid; kies voor andere structuren een methode die bedoeld is om katernen samen te voegen en volg de stappen daarvan.
Gebruik een dummy van papier om de keuze te maken
Maak voordat je de definitieve inslag of perforaties bepaalt een dummy op het beoogde formaat. Gebruik het daadwerkelijke papier voor het binnenwerk en het omslagmateriaal, want als je een van beide verandert, kan de vouw zich anders gedragen.
- Tel het geplande aantal pagina’s en vellen. Bij een boekje dat eenmaal wordt gevouwen, levert elk vel vier pagina’s op. Een boekje van 24 pagina’s gebruikt dus zes gevouwen vellen. Tel het omslag mee als dat onderdeel is van dezelfde gevouwen stapel.
- Vouw de zes vellen samen tot één katern. Lijn de vouwen en randen uit en controleer of de stapel zonder kracht sluit en of je door de middenvouw kunt naaien of nieten met de gekozen methode.
- Maak een tweede dummy van dezelfde zes vellen, verdeeld over twee katernen van drie vellen. Houd de secties in de beoogde volgorde en test de verbindingsmethode die je wilt gebruiken; losse katernen naast elkaar leggen test de binding niet.
- Vergelijk beide dummy’s in je hand. Controleer de dikte van de rug, of het boekje dicht blijft, hoe makkelijk het in het midden opent en hoe ver de binnenste pagina’s voorbij de buitenste uitsteken. Markeer een veilige marge voor tekst of illustraties dicht bij de voorsnede als je verwacht het boekje bij te snijden.
Dit voorbeeld met 24 pagina’s laat zien hoe je de opties vergelijkt; het is geen universele limiet. Als de versie met zes vellen netjes vouwt en wordt vastgezet, kan één katern de eenvoudigste keuze zijn. Is die versie stug of lastig onder controle te houden, dan zijn twee kleinere katernen mogelijk makkelijker te verwerken, mits de gekozen bindwijze ze goed samenvoegt.
Controleer de paginaplanning voordat je gaat drukken
De paginavolgorde op een gevouwen vel is anders dan de gewone leesvolgorde. Zet de pagina’s in je document in leesvolgorde en gebruik vervolgens een methode voor boekjesinslag die rekening houdt met de katernverdeling van je constructie. Controleer bij een project met meerdere katernen de paginavolgorde binnen elke sectie; ga er niet van uit dat de inslag van het hele boek als één stapel met in elkaar geschoven vellen de afzonderlijke secties goed rangschikt. Als je de katernen opsplitst, veranderen de fysieke paginagroepen. Controleer daarom of elke sectie begint en eindigt waar je dat wilt.
Maak een snelle proef door vóór de volledige oplage een exemplaar te vouwen en in elkaar te zetten. Controleer de richting van het omslag, de paginavolgorde, lege pagina’s en of illustraties over een spread terechtkomen zoals bedoeld. Wordt het boekje bijgesneden, controleer dan ook de buitenmarge van de binnenste pagina’s, waar kruip de meeste invloed kan hebben. Vraag bij een opdracht voor een drukker hoe je de pdf moet aanleveren en of de drukker de inslag en kruipcompensatie verzorgt.
Een eenvoudige beslisregel
Houd één katern aan als je dummy van het daadwerkelijke papier netjes vouwt, sluit en wordt vastgezet, en de uitlijning van de randen past bij het ontwerp. Verdeel het boekje in kleinere katernen als de stapel te dik of moeilijk te hanteren is en kies vervolgens een bindwijze die deze secties doelbewust samenvoegt. Is de uitkomst niet duidelijk, laat dan de dummy beslissen: vergelijk hetzelfde aantal pagina’s en hetzelfde papier in beide indelingen voordat je de definitieve paginavolgorde vastlegt.
Het nuttigste om bij de planning op te letten is het aantal vellen per gevouwen sectie, in combinatie met de bindwijze. Een paginagrens die losstaat van het materiaal zegt minder. Test, inspecteer en kies daarna de constructie die zorgt voor een hanteerbare vouw en een stevige paginavolgorde.