Zo breng je afzonderlijke ontwerplagen over voor een meerkleurige reductielinodruk

Bij een reductielinodruk is elke kleur een afzonderlijk geplande stap, geen afzonderlijk blok. Het blok wordt bedrukt, verder uitgesneden en opnieuw bedrukt; de eerste weggesneden delen blijven de kleur van het papier, en latere sneden behouden de eerdere kleurvlakken en maken ruimte voor de volgende inkten. Daarom is registratie — het steeds opnieuw nauwkeurig uitlijnen van papier en blok — essentieel. Het betekent ook dat je niet naar een eerdere staat van het blok kunt terugkeren om meer vellen te drukken nadat je de volgende fase hebt uitgesneden. De gids over reductielinodruk van Handprinted

Als je met ‘afzonderlijke lagen’ één permanent blok per kleur bedoelt, gaat het om een proces met meerdere blokken, waarvoor een ander transfer- en registratieplan nodig is. De stappen hier zijn bedoeld voor de reductiemethode met één blok.

Teken de beoogde eindafbeelding op exact hetzelfde formaat als het linoleum. Geef aan welke vormen bij elke kleur horen en nummer de drukvolgorde. Houd het ontwerp eenvoudig genoeg om als overlappende vormen te kunnen lezen: kleine openingen, smalle contouren en piepkleine eilandjes kunnen lastig zijn om nauwkeurig uit te snijden en te registreren. Bedenk welke delen vanaf de eerste snede wit moeten blijven, want als je ze nu wegsnijdt, blijven ze tijdens de hele reeks onbedrukt.

Kies een volgorde die logisch is wanneer kleuren over elkaar heen worden gedrukt. Vaak werk je van lichte naar donkere kleuren, omdat een lichte laag over een donkere laag die mogelijk niet goed dekt. Dit is een praktische richtlijn, geen garantie: transparante inkten, de papierkleur en de gekozen kleuren beïnvloeden het resultaat. Maak een kleine kleurproef of teststalen op hetzelfde papier om te zien hoe de lagen op elkaar inwerken. Ook Leeds Print Workshop raadt aan lichte of transparante kleuren vóór donkere of dekkende kleuren te plannen. De gids

Leg overtrekpapier op de ontwerptekening en trek de vormen over die nodig zijn voor de eerste fase. Herhaal dit op een nieuw vel voor elke volgende fase. Label elk vel met het laagnummer en de kleur en zet er duidelijk ‘bovenkant’ op, zodat de tekening niet draait. Houd een ingekleurde referentietekening naast de overtrekken: de overtrekken laten zien wat je moet overbrengen, terwijl de referentie je helpt onthouden hoe de voltooide fase eruit hoort te zien. Ook in de gids van Sarah Ransome wordt aangeraden voor elke kleur een afzonderlijke overtrek te maken en de vellen per laag te labelen. Een reductielinodruk maken

Controleer vóór het overbrengen de overtrekken aan de hand van de ontwerptekening: zijn alle overlappingen bewust gekozen, en sluiten vormen die door de afbeelding heen moeten lopen op elkaar aan? Houd rekening met de spiegeling bij het drukken. Als je een tekening rechtstreeks op het linoleum overbrengt, wordt de afdruk gespiegeld; bepaal de oriëntatie voordat je tekst, letters of andere richtingsgevoelige details kopieert. Handprinted wijst in de instructies voor reductielinodruk op deze spiegeling. Procesnotities van Handprinted

Kies een registratiemethode voordat je het blok gaat snijden. Maak voor een eenvoudige handgedrukte opstelling een registratiemat of -sjabloon van stevig papier of karton. Leg het linoleum in de positie waarin je gaat drukken, trek de omtrek over en markeer de papierpositie met hoekmarkeringen of andere herhaalbare aanslagen. Markeer zowel de mat als het blok met ‘bovenkant’. Maak alle drukvellen op dezelfde afmetingen en gebruik steeds dezelfde oriëntatie. De gids van Leeds beschrijft hoe je de omtrek van het blok tekent, het midden en de hoeken markeert en deze markeringen gebruikt om zowel de plaat als het papier te positioneren. Leeds Print Workshop

Voor een nauwkeurigere positionering kunnen registratiestiften en bijpassende papierlipjes het vel op een vaste plank positioneren. De stiften blijven op hun plek terwijl lipjes aan elk vel worden bevestigd, zodat elk vel bij volgende drukgangen weer op dezelfde positie terechtkomt. Deze methode wordt beschreven door zowel Handprinted als Sarah Ransome. Handprinted, Sarah Ransome

Welke methode je ook gebruikt, test die met kladpapier. Leg het vel neer, druk het af, til het op en leg het meerdere keren terug zonder het blok te verplaatsen. Als het papier verschuift of de markeringen moeilijk te zien zijn, pas de aanslagen dan nu aan. Een registratiemat helpt alleen als het blok en het papier telkens op dezelfde manier naar hun positie terugkeren.

Breng de eerste overtrek over op het linoleum en lijn de bovenkantmarkering en randen uit met het blok. Controleer de oriëntatie van de tekening en snijd alleen de delen uit die de kleur van het papier moeten behouden. Inkt het blok in en druk alle vellen met de mat af. Houd de vellen in een vaste stapel- of droogvolgorde, zodat je elk vel voor de volgende drukgang weer op dezelfde manier kunt registreren. Druk enkele extra vellen als je een bepaald aantal voltooide afdrukken nodig hebt; sommige kunnen verloren gaan door ongelijkmatige inkt of uitlijnproblemen. Handprinted adviseert de volledige oplage voor te bereiden voordat je verdergaat, omdat het blok na verder uitsnijden niet meer kan worden hersteld. Handprinted

Gebruik na de eerste kleur de bijbehorende overtrek om de delen voor de volgende kleur te bepalen. Lijn de overtrek vóór het overbrengen uit met dezelfde bovenkant- en randmarkeringen. Bij een reductiereeks snijd je doorgaans delen weg die de al gedrukte kleur moeten behouden, zodat verhoogde delen overblijven waarop de volgende inkt kan worden aangebracht. Controleer vóór het snijden het beoogde resultaat aan de hand van je gelabelde kleurenkaart; de referentieafdruk kan laten zien welke delen beschermd moeten blijven. Herhaal voor elke geplande kleur de stappen overbrengen, snijden, inkten en drukken.

Maak een proefdruk op kladpapier voordat je de volgende fase op de volledige oplage toepast. Controleer of de verhoogde delen afdrukken waar je dat verwacht en of de uitgesneden delen schoon zijn. Als je een fout in de transfer ontdekt, corrigeer die dan voordat je de oplage drukt. Zodra de volgende fase is uitgesneden, kunnen delen uit de vorige staat van het blok niet worden teruggehaald. Handprinted raadt specifiek aan om in de laatste snijfase een proefdruk op kladpapier te maken, zodat je ziet welke delen nog moeten worden vrijgemaakt. Handprinted

Als een kleur steeds op dezelfde manier verschoven is, wijst dat meestal op een registratieprobleem: het vel is mogelijk tegen een andere rand gelegd, het blok is verschoven of het papier is niet steeds op hetzelfde formaat voorbereid. Controleer vóór de volgende drukgang opnieuw de bovenkantmarkering, aanslagen en veloriëntatie. Als slechts enkele vellen verschuiven, controleer dan of de lipjes of papierranden wegglijden.

Een overgebrachte tekening die tussen kleurfasen lijkt te verschuiven, is mogelijk vanaf een andere referentierand overgetrokken of per ongeluk verkleind. Bewaar de ontwerptekening en de laagovertekeningen bij elkaar, behoud hun oorspronkelijke schaal en lijn ze uit met dezelfde referentiemarkeringen. Als er kleine uitlijnfouten blijven, vereenvoudig dan smalle randen en kleine ingesloten vormen in het ontwerp; gebieden met ruime overlapping zijn makkelijker te beheren dan fijne aansluitingen van rand tot rand. Dit zijn praktische voorzorgsmaatregelen die zijn afgeleid van de registratiemethoden in de genoemde gidsen.

Controleer vóór de eerste snede of de ontwerptekening op ware grootte en juist georiënteerd is, elke kleur een eigen genummerde overtrek heeft, de kleurvolgorde is bepaald en elk vel bij de registratiemethode past. Vergelijk vóór elke volgende snede de huidige afdruk met de kleurenkaart, controleer welke delen eerdere kleuren moeten behouden en maak een proefdruk op kladpapier. De beste waarborg is een duidelijke reeks transfers en controles, omdat het reductieblok tijdens het drukproces blijvend verandert.

• ‘Linocut – Reduction Technique,’ Leeds Print Workshop

• ‘Reduction Linocut,’ Handprinted

• ‘How to create a reduction lino print,’ Sarah Ransome Art

• ‘Making a Reduction Linocut,’ Handprinted PDF gehost door Capricornia Printmakers